Tijdens de stemming in het Europees Parlement was er een live verbinding met het Oekraïense parlement in Kiev. Rechts EP-voorzitter Schultz, op het scherm de Oekraïense president Poroshenko. Foto © European Union 2014

In het Europees Parlement stemde 77 procent vóór

09-03-2016 | Peter Teffer

De grote partijen in het Europees Parlement stemden vrijwel unaniem voor het verdrag met Oekraïne.

Tegelijk stemde het parlement in Kiev unaniem in met het verdrag.

De grote partijen in het Europees Parlement stemden vrijwel unaniem voor de Associatieovereenkomst met Oekraïne. Een overzicht van de voor- en tegenstemmers in Straatsburg.

Het was een “unieke gebeurtenis”, zo kondigde Martin Schulz, voorzitter van het Europees Parlement (EP) aan tijdens de zitting in Straatsburg op 16 september 2014. “Ik geloof dat in de parlementaire geschiedenis nog nooit eerder een stemming is geweest waarbij in twee parlementen een internationaal verdrag op hetzelfde tijdstip goedgekeurd wordt.” Die dag stemde zowel het Europees Parlement als het Oekraïense parlement in met het het associatieakkoord tussen de Europese Unie (EU) en Oekraïne.
 
Het verdrag, waarover Nederlanders op 6 april hun mening kunnen geven in een raadgevend referendum, werd gesteund door 77 procent van de europarlementariërs die een stem hadden uitgebracht. 18 procent stemde tegen, 5 procent had zich onthouden. Wie waren er voor, wie waren er tegen, en waarom? En verschilde de uitslag van de stemming van vergelijkbare stemmingen? Een overzicht per politieke groep.
 
Europese Volkspartij (EVP)
De centrumrechtse EVP, waartoe het CDA behoort, stemde vrijwel unaniem voor. Slechts vijf van de 211 aanwezige EVP'ers onthielden zich, maar er waren geen tegenstemmers.

Een Pools lid van de groep, europarlementariër Jacek Saryusz-Wolski, was rapporteur voor het dossier.Hij hield voorafgaand aan de stemming een betoog voor het akkoord. Hij wees erop dat de stemming plaatshad “tien maanden na het begin van de heroïsche en zegevierende Euromaidan, een signaal van de wens en wil van de Oekraïense natie om voor Europa te kiezen”. Hij voegde daaraan toe dat het associatieakkoord wat hem betreft “niet het einddoel is” van de verhoudingen tussen Oekraïne en de EU, hoewel hij in zijn bijdrage niet expliciet voor een Oekraïens EU-lidmaatschap betoogde. Wel riep hij op tot hogere sancties tegen Rusland, en verhoogde financiële en economische steun voor Oekraïne, alsmede bijdragen aan het vergroten van “de militaire bekwaamheid van Oekraïne”.
 
Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten (S&D)
De sociaaldemocratische groep in het Europees Parlement was eveneens bijna unaniem: 177 groepsleden stemden vóór, een enkeling stemde tegen, en drie stemden onthielden zich van stemming. Binnen de S&D stemde PvdA'er Kati Piri ook voor. Haar collega's Paul Tang en Agnes Jongerius waren afwezig bij deze stemming, maar voeren actief campagne voor het associatieverdrag

De meest prominente sociaaldemocratische stem kwam die septemberochtend echter niet van een europarlementariër, maar van de toenmalige eurocommissaris voor nabuurschap, de Tsjech Stefan Füle. “Het afgelopen jaar hebben we gezien hoe het Oekraïense volk gestreden heeft voor vrijheid, democratie en de rechtsstaat – waarden uit het hart van de Europese Unie”, aldus Füle. “Oekraïne verdient dezelfde mogelijkheden die mijn land en andere landen in Oost-Europa na 1989 zijn gegeven. [..] Waarde leden, Oekraïners rekenen op jullie duidelijke steun in de stemming later deze ochtend. Laten we een stevig signaal uit Straatsburg naar Kiev sturen.”

De enige tegenstemmer was overigens ook een Tsjech, europarlementariër Jan Keller. De stemming vond enkele weken plaats nadat president Petro Porosjenko het Oekraïense parlement had ontbonden. Keller vond dat de simultaanstemming pas na nieuwe Oekraïense verkiezingen had moeten plaatshebben.
 
Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE)
De groep waartoe zowel de VVD als D66 behoort, was ook zo goed als eensgezind voorstander. Niet vreemd, als je bedenkt dat het vooral de liberale europarlementariërs Guy Verhofstadt en Hans van Baalen waren die in februari 2014 op het Maidanplein hun steun voor de pro-Europese demonstranten hadden laten zien.

Van Baalen en zijn VVD-collega's Cora van Nieuwenhuizen en Jan Huitema waren overigens afwezig voor de stemming. In een schriftelijke verklaring liet Van Baalen achteraf weten dat hij wel voorstander was. “In verband met de opening van het parlementaire jaar in Nederland (Troonrede) was hij niet in de gelegenheid om de eindstemming over de associatieovereenkomst in Straatsburg bij te wonen.”

Hun politieke familielid uit de Europese Commissie was wel bij de stemming. Toenmalig eurocommissaris Karel De Gucht (Handel) zei dat het verdrag nieuwe mogelijkheden aan Oekraïne geeft om te exporteren naar de EU en zo economische groei te hebben. “Toen de Sovjet-Unie zich opsplitste, was het inkomen per capita iets hoger dan in Polen, en nu is het inkomen in Polen per capita vier keer hoger dan dat van Oekraïne. Dat is het resultaat van het lidmaatschap van Polen van de Europese Unie”, aldus De Gucht.

De Estse liberaal Kaja Kallas zei dat het associatieakkoord een grote kans is voor de economische banden tussen de EU en Oekraïne, maar ook goed voor de strijd tegen corruptie in Oekraïne.
 
Europese Conservatieven en Hervormers (ECR)
De mild-eurosceptische ECR is een van de groepen in het Europees Parlement met de meest losse fractiedisciplines, maar in dit geval stemde toch nog 80 procent hetzelfde: voor. De Nederlanders Peter van Dalen (ChristenUnie) en Bas Belder (SGP) eveneens.

Onder meer de Britse Conservatief Timothy Kirkhope nam het woord. Hij zei dat Oekraïne via het akkoord toegang krijgt tot het beste EU-instrument, de eenheidsmarkt. Dat, dacht hij, zou een stimulans zijn voor Oekraïne om te hervormen.
 
De Groenen/Vrije Europese Alliantie
De twee GroenLinksers stemden net als de meeste van hun Europese collega's voor goedkeuring van het akkoord. Zij hadden echter wel enkele twijfels, zo blijkt uit een stemverklaring achteraf. “We worden meegesleurd in een geopolitiek spelletje dat sterk gemediatiseerd wordt door de gelijktijdige en misschien wel overhaaste stemming in het EP en het Oekraïense parlement”, schreven Bas Eickhout en Judith Sargentini. Ze lieten weten dat ze niet begrepen waarom er haast was bij de stemming, maar “tegenstemmen zou onverantwoordelijk zijn, gezien de wens van Oekraïne en onze wens om Oekraïne te ondersteunen”.

Twee Groenen stemden tegen: de Duitser Klaus Buchner en de Letse Tatjana Ždanoka. Andere Duitse collega's stemden wel voor, maar voor Buchner was de invoering van een arbitragecommissie ter bescherming van investeerders een reden om tegen te stemmen. Ždanoka noemde het akkoord “slecht voorbereid, extreem onverantwoordelijk en een bijzonder gepolitiseerd besluit”, en zei dat de EU eerst zelf haar zaakjes op orde moest hebben voor het nieuwe handelsakkoorden buiten de unie sloot.
 
Europees Unitair Links/Noords Groen Links (GUE/NGL)
De groep waar de tegenstand tegen het Oekraïneverdrag het grootst was, was de politieke familie van de Socialistische Partij (SP), waartoe ook europarlementariër Anja Hazekamp van de Partij voor de Dieren behoort. 47 leden van GUE/NGL stemden tegen, een enkeling stemde voor.

Deels komt dat door de historische solidariteit die sommige communistische leden van de groep nog altijd voelen met Rusland. Maar ook de versnelde procedure waarmee de stemming door het parlement is “gejaagd” speelde een rol. De Ierse europarlementariër Lynn Boylan, van de partij Sinn Féin, verklaarde haar tegenstem als volgt: “Een akkoord dat aan de basis stond van de escalatie van het huidige EU-Oekraïne-Rusland conflict zou niet door het parlement moeten worden gehaast zonder degelijke politiek kritisch onderzoek. Dat escaleert het conflict alleen maar verder.”

Hazekamp schreef iets vergelijkbaars in haar stemverklaring: “De houding van de Europese Unie ten opzichte van Oekraïne heeft grote geopolitieke consequenties en dit is in mijn opinie de belangrijkste aanleiding van de escalatie van het conflict in Oekraïne. Dit vraagt om een zorgvuldige aanpak en deze associatieovereenkomst zal eerder een averechts effect hebben.”
 
Europa van Vrijheid en Directe Democratie (EFDD)
De rechtse eurosceptische groep EFDD, die vooral bestaat uit leden van de Britse UK Independence Party en de Italiaanse Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo, was het meest verdeeld over het akkoord. Althans, over de manier waarop 'niet voor' gestemd moest worden – slechts twee leden stemden voor. Daar waar voornamelijk de UKIP-leden expliciet tegen hebben gestemd, onthielden de Italianen zich van stemming.
 
Namens de groep noemde de Brit James Carver de timing van het akkoord “verwerpelijk”. Hij had net als zijn uiterst linkse collega's bezwaar tegen het versnellen van de procedure met als doel een signaal naar Rusland te sturen. “Parlementaire procedures zijn niet nageleefd. De commissie internationale handel kon geen officieel standpunt innemen over de handelsaspecten van dit akkoord. Tot zo ver democratie,” aldus Carver.
 
Zijn leider, Nigel Farage, zei dat als je “de Russische beer” met een stok port, je niet verbaasd moet zijn om een reactie te krijgen. Volgens Farage had de EU de opstand in Oekraïne aangemoedigd. “Zijn we ons verstand verloren? Willen we echt een oorlog met Poetin? Want als dat zo is, dan gaan we in ieder geval de goede kant op”, aldus Farage.
 
De Litouwer Valentinas Mazuronis en de Letse Iveta Grigule keken echter anders naar de zaak. Afkomstig uit de voormalig door de Sovjet-Unie bezette Baltische staten, zagen zij vooral een bedreiging uit het oosten. Voor hen was de “keizerlijke ambitie” van Poetin een reden om Oekraïne te steunen.
 
Overigen
Tot slot stemden er nog vijftig Europarlementariërs die niet lid waren van een groep. De meesten hebben zich sindsdien overigens wél verenigd in een parlementaire fractie, zoals de leden van onder meer het Front National (FN) en de PVV. Deze parlementariërs waren tegen het akkoord.

FN-lid Marie-Christine Arnautu legde uit dat haar partij tegen stemde, omdat het akkoord “olie op het vuur gooide” in het conflict tussen Oekraïne en Rusland. Haar landgenoot Jean-Luc Schaffhauser ging verder, en zei dat nu dit akkoord tekenen hetzelfde was als “voorbereiden op oorlog”. Het akkoord zorgde voor verdeling tussen Oost en West, terwijl het eigenlijk voor vrede had moeten zorgen, aldus de Fransman.

De enige onafhankelijke europarlementariër die vóór stemde, was de Noord-Ier Diane Dodds.
 
Unieke situatie?
Was de uitslag van de stemming voor de associatieovereenkomst met Oekraïne net zo uniek als het feit dat er gelijktijdig over werd gestemd met het Oekraïens parlement? Nee, dat niet. Want als we de stemmingsuitslagen erbij pakken van enkele andere EU-associatieverdragen, dan zien we dezelfde patronen. Het Europees Parlement stemde in 2014 in met het akkoord met Georgië met 79 procent voor, 12 procent tegen, en 9 procent onthouding. Het akkoord met Moldavië was bijna hetzelfde verhaal; 79 procent vóór, 14 procent tegen, en 7 procent onthouding. Begin dit jaar nog werd gestemd over een dergelijk verdrag met Kosovo, waarbij 72 procent van de europarlementariërs die stemden daarmee akkoord ging, 16 procent niet en 12 procent zich onthield van stemming.

Hoewel europarlementariërs in het Oekraïne-debat argumenten gebruikten die specifiek over Oekraïne gingen, was het resultaat vergelijkbaar met dat van drie andere handelsakkoorden: de grote partijen stemden vrijwel unaniem voor en tegenstand kwam uit de uiterst linkse en de eurosceptische hoek.

Andere items binnen deze thema's

Hoe verder na Nederlands 'nee'

Adriaan Schout en Hedwich van der Bij leggen uit wat er gaat gebeuren na het 'nee' tegen het Associatieverdrag.

Waarom een Europees referendum wél werkt

Nationale referenda leiden tot frustratie, maar volgens Adriaan Schout is een EU-brede volksraadpleging ...

Meerderheid kiezers bleef thuis

Het 'Nee' is geen stem tegen de EU, het is veel meer dan dat, schrijft Hedwich van der Bij.